 |  | |||
 | | | | |
 | |
| |
Een dagje shoppen bij Hub van Laar... First Class Brass Limited reisverslag |
Yamaha YTR-9445CHS
De nieuwe Yamaha C-trompet is het eerste model van een nieuwe serie blaasinstrumenten die op de markt gebracht wordt onder de naam “Artist Model”. De naam geeft al aan dat deze serie ontworpen is voor de professionele markt. Aan de presentatie van deze serie is veel ontwikkeling vooraf gegaan en ik ben benieuwd naar het resultaat.
Bob Malone en het Chicago Symphony Orchestra
Sinds Bob Malone in 2001 bij Yamaha in dienst is als “chief brass designer”, zijn er veel modellen onder de loep genomen en verbeterd. De Xeno-lijn is daar een voorbeeld van, maar ook daarvoor heeft Malone ook al enkele modellen onder handen genomen, bijvoorbeeld de Bobby Shew-modellen (YTR-6310Z en YFH-6310Z) en het Mike Vax-model {YTR-6335HSMV). Voor dit laatste model heeft hij ook de prototypes ontworpen. Onder professionele trompettisten was Bob Malone al erg bekend vanwege zijn “Malone Conversions” van Bach- en Yamaha C-trompetten. Al gauw kregen deze modellen dan ook de bijnamen “Bachalones” en “Yamalones”. Voordat de nieuwe Artist Models werden geïÔntroduceerd had de YTR-6310Z al een metamorfose ondergaan. Dit leverde de YTR-8310Z op, waarin veel nieuwe technieken zijn toegepast die later ook in de Artist Models gebruikt zouden worden. Voor dit nieuwe project besloot men samen te werken met de trompetsectie van het Chicago Symphony Orchestra (CSO) en dan vooral met John Hagstrom, de tweede trompettist van de sectie. De kopersectie van het CSO heeft al vele jaren een bijzonder goede reputatie. De trompettisten uit deze sectie spelen al bijna vijftig jaar op Vincent Bach Mt.Vernon C-trompetten en mede daarom heeft deze sectie zo’n uniek geluid. De inmiddels gepensioneerde Adolph “Bud” Herseth, die 53 jaar (!) de trompetsolist was, heeft natuurlijk ook veel aan deze sound bijgedragen. Ook logistiek was het handig om met het CSO samen te werken: het atelier van Bob Malone ligt niet zo ver van Chicago. Het hoofdkwartier van Yamaha in Amerika ligt in Grand Rapids, Michigan.
Het referentiekader
De sectie van het CSO begon met het testen van de YTR-8445 C-trompet om erachter te komen wat er aan veranderd zou moeten worden om de trompet te laten voldoen aan de hoge eisen die een professionele orkesttrompettist aan zo’n instrument stelt. Tijdens die testperiode, stelden zij een lijst samen met eisen, waaraan de nieuwe C-trompet zou moeten voldoen. Het zou nog twee jaar duren voordat de prototypes zover waren! Omdat elk orkest zo zijn eigen geluid heeft en elke trompetsectie zijn eigen klankvoorstelling heeft, moest het nieuwe model de trompettist in staat stellen zijn eigen geluid te produceren. Men zocht dus niet naar een trompet die je dwingt tot een specifiek geluid. Verder moest de trompet goed mengen in een sectie, niet alleen met andere trompetten, maar ook met andere orkestsecties. Daarnaast moest zij in staat zijn om op elk dynamisch niveau verschillende klankkleuren te produceren. De klankeigenschappen van de Bach Mt.Vernon vormden daarbij het referentiekader. De nieuwe Yamaha C-trompet zou echter beter moeten stemmen, gelijkmatiger moeten aanspreken en stabieler en efficiëÎnter moeten blazen.
De ontwikkeling
Nadat de Xeno’s getest waren en de Bach Mt.Vernons opgemeten, waren in de zomer van 2001 de eerste prototypes speelklaar. Het bleken weliswaar goede C-trompetten te zijn, ze hadden echter niet de kwaliteiten om succesvol te zijn in een orkestsituatie. Nadat Bob Malone enkele verbeteringen had aangebracht, speelde men de eerste paar maanden van het nieuwe seizoen 2001-2002 op de verbeterde prototypes. Voor een tournee naar Europa, met veel verschillende concertzalen en een zwaar en divers programma, werden uiteindelijk toch de eigen Bach-trompetten gekozen boven de prototypes. De prototypes speelden en klonken weliswaar beter na de verbeteringen, maar nog niet goed genoeg voor de trompetsectie van het CSO. Yamaha moest nu een besluit nemen: zijn we tevreden met het bereikte resultaat of gaan we door met de ontwikkeling en proberen een echt topinstrument maken. Er werd besloten om de lat toch nog maar iets hoger te leggen. Dit betekende nóÛg meer testen en nóÛg meer tijd voor de hele ontwikkeling en dus werd het project veel duurder. Er werden ook andere toptrompettisten ingeschakeld om te helpen testen, zoals Robert Sullivan, destijds tweede solotrompettist van het New York Philharmonic en een aantal Europese collega’s. Ook werden Wayne Tanabe (Brass Bow, Chicago) en Thomas Lubitz (Yamaha atelier, Frankfurt) bij het project betrokken. In de zomer van 2002 leverde dat een nieuw prototype op. Het bleek een fantastisch solo-instrument te zijn en op alle punten een grote verbetering ten opzichte van de vorige prototypes. Maar het miste nog éÈéÈn ding, wat de “Vintage” Bach- trompetten van het CSO superieur maakten: het vermogen om te mengen met andere instrumenten in elke orkestsituatie.
De oplossing zat in de beker. De bekers van de Bach Mt.Vernons hebben namelijk een variabele wanddikte, d.w.z. de bekerwand wordt naar de rand toe steeds dunner (“tapered wall thickness”). Het maken van zo’n beker is een zeer arbeidsintensief proces, maar het geeft de trompet een rijkere klank (meer boventonen in het geluid). De trompet spreekt daardoor ook beter aan. Dit is de voornaamste reden dat de New York (1925-1953) en Mt.Vernon (1953-1965) Bach-trompetten nog steeds zo gewild zijn. Yamaha moest dus een manier vinden om zo’n beker te reproduceren. Na maanden experimenteren vonden Shunichi Niwata (hoofdontwerper van Yamaha in Japan) en zijn collega’s een manier om dit te bewerkstelligen. In het voorjaar van 2003 werden nieuwe prototypes naar Bob Malone gestuurd om ze door het CSO te laten testen. Deze instrumenten voldeden wel aan de eisen van de trompetsectie en bleken zelfs de voorkeur te genieten boven hun eigen instrumenten. Alle goede eigenschappen van de voorgaande prototypes waren bewaard gebleven en de Yamaha’s bleken nu in alle omstandigheden veel beter te mengen met het orkest.
De laatste stap was nu het vinden van een manier om deze prototypes om te zetten in een gelijkwaardig productiemodel, dat in grote oplages geproduceerd kon worden. Het duurde tot het voorjaar van 2004 voordat men hiervoor een oplossing had. Eind 2004 werd de Artist Model YTR-9445CHS officieel geïÔntroduceerd in Amerika, in Europa moesten we wachten tot de Frankfurter Messe van april 2005. In Nederland zijn ze sinds eind 2005 leverbaar.
De “Malone Conversions”
Een belangrijke verbetering is de speciale mondpijp. Men heeft ervoor gekozen om de inmiddels bekende MC1 mondpijp op dit Chicago-model C-trompet te gebruiken. Voor de bezitters van “Bachalones” en “Yamalones” is deze keuze geen verrassing: op deze C-trompetten zat al een MC1 of MC2 mondpijp. Het was éÈéÈn van de modificaties die Bob Malone uitvoerde toen hij nog voor zichzelf werkte. Het succes en de bekendheid van de MC1 en de MC2 is ook een van de redenen dat deze mondpijpen nu ook gebruikt worden op de nieuwe modellen: veel professionals (vooral in Amerika) waren al vertrouwd met deze mondpijp. De MC2 komt op het tweede Artist Model C-trompet dat later in 2006 zal verschijnen: het New York-model YTR-9335NYS. De MC1 mondpijp is reversed, wat betekent dat de buis van de stempomp over de mondpijp schuift i.p.v. erin. Het bijzondere van de MC1 mondpijp is echter, dat daarover nog een buitenbuis zit. De stempomp schuift daardoor in een schacht van 2 buizen. Dit systeem heeft meerdere voordelen. De mondpijp is langer door het reversed systeem, waardoor de trompet beter intoneert. Daarnaast zorgt de extra buitenbuis ervoor dat de steun tussen mondpijp en beker verder naar voren geplaatst kan worden, bij een standaard reversed mondpijp is dat niet mogelijk. Het voordeel hiervan is dat de trompet beter projecteert en meer feedback geeft. Je hoort jezelf beter en de trompet is beter te horen in de zaal.
De beker heeft behalve een variabele wanddikte ook een speciale “french bead” rand. De rand is niet rond, maar heeft meer de vorm van een halve maan. De rand is plat aan de achterkant en half rond aan de voorkant. Daardoor wordt hij ook iets breder. Hiervoor wordt in plaats van een ronde draad een min of meer driehoekige draad gebruikt. De lichte beker is van dunner messing plaatmateriaal gemaakt (0,45mm) dan de dikkere beker van de XenoYTR-8845 (0,5mm). De lasnaad van de beker zit nu aan de zijkant en niet meer aan de onderkant. Al met al zorgt dit er voor dat de trompet rijker van klank is, levendiger klinkt en gelijkmatiger aanspreekt. Je krijgt zo meer terug van het geluid en zij projecteert ook beter. De hele trompet blijkt overigens uit messing gemaakt te worden. Er zitten geen nikkelzilver buitenbuizen op de stempompen. Om ervoor te zorgen dat er geen corrosie aan de mondpijp en buizen ontstaat, éÈéÈn van de redenen waarom vaak nikkelzilver wordt gebruikt voor de buitenbuizen, is een speciale messing legering gebruikt. De keuze om alleen messing te gebruiken is vooral een klankkwestie. Gebruik van nikkelzilveren buitenbuizen zorgt voor een ietwat heldere klank, een trompet die helemaal van messing is gemaakt klinkt wat meestal iets donkerder en warmer. De nieuwe beker gaf waarschijnlijk al genoeg helderheid zodat het gebruik van nikkelzilveren buizen misschien teveel van het goede werd.
De gewichtsverdeling bij de nieuwe trompet is totaal anders dan bij het vorige model. Zij schijnt maar 10 gram minder te wegen dan het vorige model (965 gram), maar het gewicht is anders verdeeld. Zo is de speciale stift van het ventiel bijvoorbeeld lichter, maar de dop erop weer zwaarder. Ook de beker is lichter, maar de rand van de is beker weer zwaarder. Daarnaast zijn de tussensteunen korter en dunner en zit er een borgschroef op de derde pomp aan de buitenkant. Al met al is er weinig meer hetzelfde als de Xeno YTR-8845.
Impressies
Het werd me snel duidelijk dat deze nieuwe C-trompet alles in huis heeft om het leven van een (klassieke) trompettist een stuk aangenamer te maken. Wat meteen opvalt is dat zij erg goed intoneert voor een C-trompet. De altijd problematische Eb” en E” stemmen redelijk goed, zeker vergeleken met andere C-trompetten. De Eb” is eventueel zonder hulpgrepen te spelen, al stemt hij met 2-3 net iets beter. De E” klinkt zonder hulpgrepen wel mat. De D’ en de C#’ moeten natuurlijk nog gecorrigeerd worden met de derde pomp. De trefzekerheid is sowieso een behoorlijke verbetering. Dat heeft veel met de speciale mondpijp te maken. Overigens zijn de trompetten in Europa hoger gestemd dan in Amerika. In Nederland stemmen de orkesten meestal op 441Hz, in Duitsland en Oostenrijk is dat wel 442/443Hz. In Amerika stemt men toch wat lager; zo rond de 440Hz. Daarom gebruikt men in Europa een stempomp die 7 mm korter is: 3,5 mm aan beide kanten.
Wat meteen opvalt is dat de trompet erg gemakkelijk aanspreekt en een rijke klank heeft. Je kunt met het geluid vele kanten op, en grote dynamische verschillen maken. Je merkt wat dat betreft duidelijk de invloed van de Bach Mt.Vernon. Het geluid blijft mooi egaal over het hele bereik en het is wat compacter en heeft meer hoog dan de Xeno YTR-8445. Wat ik in veel nieuwe trompetten mis, is dat de trompetten niet kunnen “zingen”. Er zit minder leven in het geluid en ze klinken vaak enigszins steriel. Daar heeft dit model echter totaal geen last van: hij straalt en klinkt even mooi als mijn Vintage Bach trompetten.
Al met al maakt de YTR-9445CHS een erg goede en het was een plezier om erop te spelen. Ook het feit dat zelfs het CSO na 3 jaar overstag is gegaan, na vijftig jaar op Vintage Bach-trompetten gespeeld te hebben, spreekt boekdelen. Omdat C-trompet niet helemaal mijn terrein is heb ik enkele andere professionele klassieke trompettisten geraadpleegd die al vertrouwd waren met deze nieuwe C-trompet. Gelukkig kwamen onze bevindingen overeen! Ik hoor en lees dan ook veel positiefs over deze nieuwe C-trompet. In Amerika schijnt zij goed ontvangen te worden. In Europa, waar zij wat later geïÔntroduceerd is moet zij nog aan haar opmars beginnen. Er komt zoals gezegd ook nog een tweede Artist Model C-trompet uit. Dit New York-model is ondermeer ontwikkeld in samenwerking met Robert Sullivan. Deze trompet zal een MC2 mondpijp krijgen en dezelfde beker als het Chicago-model.
Tenslotte
Het is wel duidelijk dat Yamaha een goede weg is ingeslagen met deze nieuwe serie Artist Models. Na de YTR-9445CHS is inmiddels ook een New York-model Bb-trompet geïÔntroduceerd (YTR-9335NYS). Een nieuwe C- (YTR-9445NYS) en een Chicago Bb-trompet (YTR-9335CHS) zullen nog volgen. Er zullen ook andere instrumenten in deze serie uitkomen zoals een nieuwe C-cornet en C-bastuba. Het is inmiddels duidelijk dat Conn-Selmer dit voorjaar een nieuwe Bach Stradivarius C-trompet zal uitbrengen. Ook deze trompet is gebaseerd op een Vintage Bach-trompet en wordt een soort retro-model. Bach zal in ieder geval met iets goeds op de proppen moeten komen om voldoende tegenwicht te kunnen bieden aan deze nieuwe lijn van Yamaha. Of uiteindelijk veel trompettisten over zullen gaan tot aanschaf van de nieuwe C-trompetten van Yamaha valt nog te bezien. Zij zijn namelijk nogal prijzig en er zijn veel goede alternatieven op de markt. Daarnaast is een C-trompet een erg persoonlijk instrument, veel meer dan een Bb-trompet. Dit doet echter niets af aan de hoge kwaliteit van de YTR-9445CHS. Ik heb er met veel plezier op gespeeld en ben ook zeer benieuwd naar de nieuwe Bb-trompetten uit deze serie. Als ze dezelfde klank- en speeleigenschappen hebben heeft Yamaha sterke troeven in handen om de markt nog meer te gaan bepalen. In ieder geval is de concurrentie goed wakker geschud...
meer info: www.yamaha.nl
Copyright ©, 2005 Erik G. Veldkamp, All Rights Reserved | ||
| | | |
Erik Veldkamp.nl
